Fatih Sultan Mehmet Hurdacı | Ümraniye Fatih Sultan Mehmet Hurda

Fatih Sultan Mehmet Mahallesi, İstanbul’un Ümraniye ilçesinde yer alan yoğun bir yerleşim ve sanayi bölgesidir. Bu bölgede hurda metallerin toplanıp geri dönüştürülmesi, hem yerel ekonomi hem de çevre için kritik bir işlemdir. Hurda, ilk bakışta işe yaramaz atık gibi görünse de aslında geri dönüştürülebilen ve yüksek ekonomik değere sahip bir kaynaktır. Örneğin, Türkiye’de yılda yaklaşık 25 milyon ton evsel atık, 1,2 milyon ton endüstriyel atık üretilmekte; bu atıkların yalnızca %4’ü metal hurdalardan oluşmaktadır. Buna karşılık hurdacılık sektörü 37,85 milyar TL’lik bir hacimle ülke ekonomisine ciddi katkı sağlamaktadır. Fatih Sultan Mehmet Mahallesi’nde hurdacılık faaliyetleri, çeşitli işletmelerden, inşaatlardan ve atölyelerden çıkan metal atıkların toplanarak yeniden ekonomiye kazandırılması üzerine kuruludur.

Hurda Metal Çeşitleri

Hurda metal alanında en temel sınıflama, metallerin demirli (ferro) ve demir dışı (non-ferro) olarak ayrılmasıdır.

Demirli hurdalar: Mıknatısa tutunan metaller bu gruptadır. Demirli hurdalar genellikle inşaat demiri, karbon çeliği, dökme demir gibi demir içeren malzemelerden oluşur. Örneğin bir inşaat şantiyesindeki demir kalıplar, eski araç şasisinden çıkarılan çelik parçalar veya kullanılmayan metal kapı-korkuluklar demirli hurdaya örnektir. Bu hurdalar, demir içerdiği için fiyatları nispeten düşüktür ancak büyük miktarlarda toplandığında yüksek ticari değer yaratabilir.
Demir dışı hurdalar: Mıknatısa yapışmayan, genellikle daha değerli metaller bu kategoridedir. Altın, platin gibi değerli metallerin yanı sıra hurda sektöründe en çok bakır, alüminyum, pirinç (sarı alaşım), çinko, kalay ve kurşun hurdalarına rastlanır. Örneğin, elektrik kablolarındaki bakır teller, alüminyum pencere doğramaları, pirinç musluk parçaları, kurşun plakalar ve nikel-kobalt alaşımlı ürünler bu gruba girer. Demir dışı hurdalar geri dönüşüme yüksek fiyatlarla alınır; bakır hurdası özellikle elektrik ve elektronik sektöründeki bakır kullanımı nedeniyle en değerli hurda çeşitlerinden biridir.

Hurdacılık Süreci ve Hizmetleri

Hurda metallerin yeniden değerlendirilmesi çeşitli aşamalardan oluşan bir geri dönüşüm sürecidir. Bu süreç genel olarak aşağıdaki adımları içerir:

Hurda Toplama: Hurdacılar, metal atıkları toplamak için şehirlerde “hurda metal bahçeleri” veya toplama merkezleri oluşturur. Bu merkezlerde biriken hurdalar, fabrika, inşaat veya atölye kaynaklı atıklardan oluşur. Toplama sırasında hurdacılar genellikle mıknatıs gibi basit araçlarla demirli ve demir dışı malzemeleri kaba ayırma işlemi yapabilir.
Ayrıştırma ve Sınıflandırma: Toplanan hurdalar türlerine göre ayrılır. Mıknatıslar, ferromanyetik metaller (demirli hurdalar) ile demir dışı metallerin ayrımında kullanılır. Bu aşamada hurdanın kalitesi de kontrol edilir; temiz, kirlenmemiş metal hurdalar düşük kalitede olanlara göre daha yüksek fiyata alıcı bulur.
Kırma ve Parçalama: Ayrıştırılan hurdalar, hacimlerini küçültmek için sıkıştırılır veya parçalanır. Örneğin, büyük demir levhalar preslerle balyalara sıkıştırılabilir, otomobil yedek parçası gibi kaba hurda parçaları otoklav veya kırıcılarla küçültülebilir. Parçalama işlemi, metalin eritme sırasında daha az enerji harcanarak işlenebilmesi için büyük yüzey-hacim oranı oluşturur.
Eritme ve Arıtma: Parçalanan hurdalar, yüksek ısıya dayanıklı fırınlarda eritilir. Her metal türü için farklı fırın ve sıcaklık kullanılır. Eritme sırasında hurda içindeki boyalar, yağ ve diğer safsızlıklar ayrışarak atılır; kalan saf metal sıvı hale gelir. Sıvı haldeki metal çeşitli yöntemlerle (elektroliz, manyetik ayrıma tabi tutma vb.) arıtılır, böylece geri dönüştürülen metal yüksek kaliteli bir hammaddeye dönüşür.
Katılaştırma ve Teslim: Arıtılan metal, soğutularak tekrar katı hale getirilir. Bu aşamada metal levha, külçe, hurda profil gibi formlarda şekillendirilir. Katılaşan metal paketlenip üretim tesislerine sevk edilir; böylece hurda atık, tekrar ekonomi döngüsüne girmiş olur.

Hurdacılık firmaları genellikle bu tüm aşamalarda yer almaz; küçük ölçekli hurdacılar daha çok toplama ve ayırma işlerine odaklanırken, büyük geri dönüşüm tesisleri metal eritme ve yeniden üretim süreçlerine entegre olur. Fatih Sultan Mehmet Mahallesi’ndeki hurdacılar da benzer bir iş paylaşımıyla çalışır ve topladıkları hurdaları çevre tesislere yönlendirir.

Hurda Alım-Satım ve Fiyatlandırma

Hurda metallerin alım-satımında fiyatlandırma, küresel piyasa koşulları ve hurdanın özelliklerine göre belirlenir. Dünya Metal Borsası (LME) gibi uluslararası borsalarda işlem gören metallerin spot fiyatları hurda fiyatlarını doğrudan etkiler. Örneğin, çelikte yaşanan fiyat artışları doğrudan hurda demirin kilosuna yansır. Ancak hurda metal fiyatını belirleyen diğer faktörler de vardır. Hurda alımında dikkate alınan başlıca etkenler şunlardır:

Dünya Metal Fiyatları ve Trendleri: Londra Metal Borsası’ndaki bakır, alüminyum, demir cevheri fiyatları gibi göstergeler hurda fiyatlarını belirler. Küresel talep veya döviz kuru değişiklikleri borsadaki fiyatlar üzerinden hurdaya yansır.
Hurda Türü ve Kalitesi: Hurdadaki metalin cinsi (örneğin saf bakır mı, alaşımlı mı), yüzeyindeki boya veya yağ kalıntısı, içinde diğer metal bulunup bulunmadığı gibi kalite kriterleri fiyatı etkiler. Temiz bakır hurda, karışık bakıra göre her zaman daha yüksek fiyattan işlem görür.
Tonaj (Miktar): Satılan hurda miktarı arttıkça ton başına fiyatlar genellikle daha düşük seyredebilir. Büyük miktarlarda hurda satışı yapan müşterilere hurdacılar bazen kilogram başına indirimli fiyat teklif edebilir.
Lojistik ve Konum: Hurdanın bulunduğu konum, nakliye kolaylığı fiyatı etkiler. Fatih Sultan Mehmet gibi şehre yakın alanlarda nakliye maliyeti düşük olduğu için fiyat avantajı sağlanabilir. Uzak bölgelerden nakliye gerekiyorsa fiyat biraz daha düşebilir.
Mevsimsellik ve Piyasa Dinamikleri: İnşaat sezonu veya sanayi üretimindeki artış hurda talebini değiştirebilir. Örneğin büyük yıkım veya imalat projeleri yılın belirli dönemlerinde hurda arzını ve dolayısıyla fiyatları etkileyebilir.

Hurda alım satımında anlık fiyatlar genellikle hurdacılar tarafından günlük olarak açıklanır. Alıcı ve satıcılar, bu fiyat listesinden referans alarak hurda değişimi yapar. Fatih Sultan Mehmet hurdacılarının çoğu, hurdaların ağırlığını elektronik kantarla ölçer ve kilogram başına fiyat üzerinden hemen nakit ödeme yapar.

Çevresel ve Ekonomik Katkılar

Hurdacılık, hem çevre hem ekonomi açısından önemli katkılar sağlar. Geri dönüşüm süreciyle metal hurdaların yeniden kullanılması doğal kaynak tüketimini azaltır; yeni metal üretimi için gereken enerji ve hammadde ihtiyacı düşer. Örneğin hurda bakırın yeniden eritilmesi, cevherden yeni bakır üretimine kıyasla %80’in üzerinde enerji tasarrufu sağlar. Hurdacılık aynı zamanda atık miktarını azaltarak şehirlerdeki çöp depolama alanlarındaki yükü hafifletir.

Öte yandan hurdacılık ekonomiye doğrudan katkı sağlar. Geri kazanılan hurda metaller sanayiye ucuz hammadde olarak girer; bu da ülkenin ithalat bağımlılığını azaltır ve dış ticaret dengesine olumlu etki eder. Hurdacılık faaliyetleri yeni istihdam olanağı yaratır; toplama, ayırma, işleme aşamalarında çalışanlar istihdam edilir. Ayrıca üretimde hammadde maliyetleri düşer ve yerli sanayi daha rekabetçi hâle gelir. Tüm bu yararlar, hurdacılığı sürdürülebilir çevre politikaları kadar ekonomik büyüme açısından da stratejik bir sektör konumuna getirir.

Hurdacılığın Faydaları

Doğal kaynak tüketimi azalır; aynı miktarda ürünü hurda kullanarak üretmek, cevher kullanarak üretmeye göre çok daha az ham madde gerektirir.
Enerji tasarrufu sağlanır; örneğin geri dönüştürülmüş çelik, yeni çelik üretimine kıyasla %60-75 daha az enerji ile elde edilebilir.
Çevre kirliliği ve sera gazı emisyonu azalır; hurda kullanımı döngüsü tamamlanmış atıkların doğaya bırakılmasını engelleyerek toprağı ve su kaynaklarını korur.
Üretim maliyetleri düşer ve yerli hammadde temini sağlanır; bu da sanayi kuruluşlarının daha az dışa bağımlı ve daha verimli çalışmasına olanak tanır.
İstihdam artar; toplama ve geri dönüşüm sektöründe artan faaliyet sayesinde yeni iş alanları açılır.

Fatih Sultan Mehmet Mahallesi gibi İstanbul’un yoğun yerleşim bölgelerinde bu faydalar öne çıkar. Hurdacıların topladığı metaller, doğru işlemlerden geçtikten sonra tekrar kullanıma girdiği için çevre dostu bir döngü gerçekleşir. Bir hurdacının topladığı bir ton çelik hurda, yaklaşık 1,1 ton karbon emisyonunun önlenmesine yardımcı olabilir; bakırda ve diğer metallerde de benzer oranlarda kazanımlar elde edilir.

Fatih Sultan Mehmet’te Hurdacılık

Ümraniye’ye bağlı Fatih Sultan Mehmet Mahallesi, konum itibarıyla birçok sanayi ve ticaret alanına yakın olması nedeniyle hurdacılık açısından stratejik bir noktadır. Bölgede faaliyet gösteren hurdacılar, çevredeki inşaat, atölye, oto tamir ve sanayi işletmelerinde biriken metal atıkları toplayarak değerlendirir. Hurdacılık hizmetleri genellikle üç şekilde gerçekleşir:

Depoya Teslim: Hurda atıklarını biriktiren vatandaş veya işletmeler, topladıkları hurdayı hurdacı deposuna getirir. Burada hurdalar kantara alınır ve kilogram fiyatı üzerinden ödeme yapılır.
Toplama Noktaları: Mahalle içerisinde belirlenmiş geri dönüşüm noktalarına hurda bırakılabilir. Bazı mahallerde hurda konteynerleri bulunabilir veya hurdacılar kendi merkezlerinde kabul saatleri belirleyebilir.
Adres Toplama: Büyük hacimli veya noktasal toplama gerektiğinde hurdacılar adreslere giderek hurdaları doğrudan satın alır. Bu yöntem genellikle inşaat yıkımı, fabrika sökümü veya araç hurdalaması gibi durumlarda kullanılır. Hurdacı, adresine gelen kamyonet veya vinç yardımıyla hurdayı taşır, elektronik kantarla tartım yapar ve nakit ödeme yapar. Bu sayede hurdaların ekonomiye kazandırılması daha güvenli ve hızlı gerçekleşir.

Fatih Sultan Mehmet’teki hurdacılar, alınan hurdaları öncelikle türlerine göre ayırır. Özellikle hurda metal bahçesi adı verilen alanlarda hurdalar depolanır. Bu merkezler, toplama işlemini kolaylaştırır ve hurdaların ambalaj ya da işlem öncesi ayrıştırılmasına olanak tanır. Müşteriyle satış esnasında, hurdacı firmalar genellikle kimlik kontrolü de yapar; böylece satılan hurdanın yasal statüsü ve mülkiyeti kayıt altına alınmış olur. Elektronik kantarların kullanıldığı ölçüm sistemi, işlemi şeffaf kılar ve satıcıya doğru ödeme yapılmasını garanti eder.

Hurdacılıkta Dikkat Edilmesi Gerekenler

Hurdacılık faaliyetlerinde bazı risk ve kurallara dikkat edilmelidir. Öncelikle, hurdacı seçerken lisanslı ve güvenilir firmalar tercih edilmelidir. Lisanssız hurdacılarla çalışmak, hırsızlık veya kaçak atık sorunlarına karışma riskini artırabilir. Hurdaların gerçek sahiplerine ait olduğundan emin olmak için satış sırasında kimlik ibrazı genellikle talep edilir. Ayrıca, satışı yapılacak hurdanın türüne uygun işlem yapılması önemlidir. Örneğin akü hurdası veya beyaz eşya hurdası gibi özel atıklar, çevre mevzuatına göre farklı işlem gerektirebilir; bu nedenle metalik hurda kapsamına dahil olmayan atıkları hurdacılara satmamak gerekir.

İş sağlığı ve güvenliği de dikkat edilmesi gereken bir başka konudur. Hurda toplama veya depolama esnasında ağır malzemelerle çalışıldığı için uygun ekipman (eldiven, gözlük vb.) kullanılmalı, araç üstünde yük taşıyanlar trafik kurallarına uymalıdır. Yangın riski olabilecek özellikle yağlı ve kimyasal bulaşık hurdalardan kaçınılmalıdır. Hurdaları kötü hava koşullarında dışarıda depolamamak, çevreye olası zararları önler.

Sonuç

Fatih Sultan Mehmet Mahallesi’nde hurdacılık, geri dönüşüm ekonomisinin önemli bir parçasını oluşturur. Bölgedeki hurdacılar demir, bakır, alüminyum gibi metal hurdaları alarak doğrudan çevre korumaya ve ekonomiye katkı sağlar. Geri dönüştürülen hurda metaller doğal kaynak kullanımını ve enerji tüketimini azaltırken, sanayiye ucuz hammadde sunar. Bu sayede hem kişisel gelir elde eden bireyler desteklenir hem de sürdürülebilir bir çevre yönetimi sağlanır. Fatih Sultan Mehmet Mahallesi’nde hurdacılık faaliyetleri, sektörün gerektirdiği teknik bilgi, şeffaf işlem ve çevre duyarlılığı ile yürütülmeli; hurda metaller dikkatle toplanıp işlendikten sonra ekonomiye kazandırılmalıdır. Nihayetinde doğru yönetilen hurdacılık, kent yaşamını daha yaşanabilir kılar ve gelecek nesiller için değerli kaynakların korunmasına katkıda bulunur.