Topağacı Mahallesi, İstanbul’un Anadolu Yakası’nda Ümraniye ilçesine bağlı bir yerleşim yeridir. 2009 yılında Kazım Karabekir Mahallesi’nden ayrılarak bağımsız bir mahalle statüsü kazanan Topağacı, 2023 itibarıyla yaklaşık 13.826 nüfusa sahiptir. Bu merkezi konumdaki mahallede hem ev hem de ticari alanlarda geri dönüşüm faaliyetlerinin önemi büyüktür. Topağacı sakinleri, hurda toplama ve hurdacılık faaliyetleri sayesinde hem çevreye duyarlı bir yaklaşım sergiler hem de işlevini yitirmiş metal atıklardan ek gelir elde edebilir.
Hurda ve Hurdacılık Nedir?
Hurda, işlevini yitirmiş, kullanılamaz hale gelmiş malzemeleri ifade eder. Hurdacılık ise bu malzemelerin toplanıp işlenerek geri dönüşüme kazandırılmasını kapsar. Genellikle hurdacılık denildiğinde akla ilk olarak metal hurdalar gelir. Örneğin demir, çelik, alüminyum, bakır, krom, pirinç gibi metaller en yaygın hurdalar arasındadır. Hurdacılık süreci tipik olarak şu aşamalardan oluşur:
- Hurda Toplama: Hurda malzemeler, evler, iş yerleri, inşaat alanları gibi çeşitli kaynaklardan bir araya getirilir.
- Ayrıştırma: Toplanan hurdalar türlerine (demir, bakır, alüminyum vb.) göre ayrılır. Metal türlerine göre ayrıştırma, hurdacının daha doğru fiyat teklif etmesini ve geri dönüşüm verimliliğini artırır.
- İşleme: Ayıklanan hurdalar genellikle kesme, presleme veya balyalama gibi işlemlerden geçirilir. Bu adımda hurda metal parçalar daha küçük veya uygun boyutlara getirilir.
- Geri Dönüşüm: İşlenen hurdalar, eritme ve benzeri işlemlerle yeni metal ürünlerin hammadde kaynağı haline getirilir.
Bu süreçler sayesinde hurda malzemeler yeniden değerlendirilebilir hale gelir. Hurdacılık, doğal kaynakların tükenmesini önleyerek enerji tasarrufu sağlar ve çevre kirliliğinin azalmasına katkıda bulunur. Örneğin hurda metalin geri dönüşümü, yeni maden cevheri işletmeye kıyasla çok daha az enerji gerektirir ve sera gazı salımını düşürür. Ayrıca hurdacılık sektörü istihdam yaratarak yerel ekonomiye katkıda bulunur.
Hurdacılık Sektörünün Sağladığı Faydalar
- Hurda metallerin geri dönüştürülmesi, yeni ürünler için gereken doğal kaynak tüketimini azaltır.
- Geri dönüşüm süreci, yeni üretim için gereken enerji ihtiyacını azaltarak enerji tasarrufu sağlar.
- Hurda toplama ve geri dönüşüm uygulamaları, çevre kirliliğini azaltır ve atık kontrolünü iyileştirir.
- Geri dönüşüm, sera gazı emisyonlarını azaltarak iklim değişikliği ile mücadeleye katkıda bulunur.
- Hurdacılık sektörü istihdam yaratır ve ekonomiye katkıda bulunur.
Hurda Çeşitleri ve Değerleri
Topağacı’ndaki hurdacılar, metal hurda çeşitlerinin her türlüsünü değerlendirir. Yaygın hurda çeşitleri şunlardır:
Demir Hurdası
Demir hurdası, en yaygın hurda türlerinden biridir. İnşaat demiri, çelik konstrüksiyon atıkları, sac kesintileri, eski kapı-pencere demirleri gibi demir kaynaklı atıklar bu kategoriye girer. Demir hurdasının değeri nispeten düşüktür; örneğin 2025 Kasım verilerine göre kilogramı yaklaşık 10-11 TL civarındadır. Demir hurdası inşaat sektöründe yeniden kullanılarak yeni çelik üretiminde hammadde olarak değerlendirilir.
Bakır Hurdası
Bakır hurdası, elektrik tesisatından (kablo ve tel), musluklardan ve diğer bakır parçalarından elde edilir. Bakır, diğer metaller arasında çok değerli sayılır; bu yüzden hurdacılar için önemli bir kazanç kaynağıdır. Mertsan Hurda verilerine göre bakır hurdası kilogramı türüne göre genellikle 334-369 TL aralığındadır. Örneğin soyma bakır kablo hurda fiyatı yaklaşık 369 TL/kg seviyesindedir. Bu hurdalar elektrik-elektronik sanayinde kullanılmak üzere yeniden işlenir.
Alüminyum Hurdası
Alüminyum hurdası da sık karşılaşılan bir hurda türüdür. Eski pencere profilleri, şömine boruları, radyatör gibi alüminyum içeren parçalar hurdacı tarafından alınır. Alüminyum hafif ve dayanıklı bir metal olduğu için geri dönüşümü ekonomiktir. Alüminyum hurda fiyatları genellikle kilogram başına 60-95 TL aralığındadır; örneğin alüminyum radyatör hurdası 161,50 TL/kg civarındadır. Hurda alüminyum, uygun işlemlerle eritilip yeni levhalar veya diğer ürünlerin üretiminde kullanılır. Ayrıca eskimiş mutfak gereçleri de alüminyum hurdası kapsamına girer.
Paslanmaz (Krom) Hurdası
Paslanmaz çelik hurdası, içine krom eklenmiş dayanıklı çelik alaşımlarından oluşur. Gıda endüstrisi, mutfak gereçleri, sütun kaplamaları gibi alanlarda kullanılır. Hurda halinde ise paslanmaz kaplama hurdalarına rastlanır. Paslanmaz hurdasının fiyatı kaliteye göre değişir; örneğin 316 kalite paslanmaz hurdası yaklaşık 62,90 TL/kg, 304 kalite hurdası ise yaklaşık 37,40 TL/kg seviyesindedir. Bu hurdalar yüksek sıcaklıklarda eritilerek yeni paslanmaz çelik üretiminde hammadde olarak kullanılır.
Sarı (Pirinç) Hurdası
Sarı hurdası olarak bilinen pirinç hurdası genellikle su vanası parçaları, fitiller, eski kilit ve mandal gibi pirinç malzemelerden oluşur. Pirinç hurda değeri yüksektir; örneğin MS-70 kalitede pirinç hurdası yaklaşık 260 TL/kg seviyesindedir. Pirinç hurdası eritilerek yeni pirinç alaşımlarının yapımında kullanılır; böylece bakır ve çinko gibi sınırlı kaynakların tüketimi azalır.
Diğer Metal Hurdalar
Topağacı hurdacılarının topladığı diğer metal hurdalar arasında çinko, kurşun, nikel gibi metaller de yer alır. Bu metallerin fiyatları diğer hurdalara göre farklılık gösterir. Örneğin hurda çinko ve kurşun da hurdacılıkta önemli yer tutar ancak genellikle demir veya bakır hurdaya kıyasla daha düşük fiyattan işlem görür. Ayrıca eski telefon kulübesi, küçük tren rayları veya iskele demirleri gibi metal aksanlar hurdacılar tarafından değerlendirilebilir.
Hurda metallerin kilogram fiyatları metal türüne göre büyük farklılık gösterir. Dünya emtia piyasalarındaki dalgalanmalar bu fiyatları yakından etkiler. Hurdacılar genellikle günlük veya haftalık olarak güncellenen piyasa verilerini takip eder. Örneğin 2025 Kasım ayı verilerine göre hurda demir ~10-11 TL/kg civarında işlem görürken, hurda bakır fiyatı 334-369 TL/kg bandındadır. Alüminyum hurdası kilogram başına genellikle 60-95 TL civarında değer bulurken, paslanmaz çelik hurdasının fiyatı yaklaşık 13-63 TL/kg aralığındadır. Sarı hurdasının kilogram fiyatı genellikle 165-260 TL civarındadır. Hurda fiyatları günlük ve bölgesel olarak değişkenlik gösterebilir; bu nedenle hurdacılar piyasa takibini ihmal etmez. Hurda alım-satımında metalin ağırlığı kilogram üzerinden belirlenir ve ödemeler genellikle nakit olarak yapılır. Topağacı’nda hurdacılar kapıya servis sunar; metal hurdalar titizlikle tartıldıktan sonra anında ödeme yapılır.
Topağacı’nda Hurdacılık Faaliyetleri
Topağacı’nda hurda toplama ve hurdacılık aktiviteleri oldukça yoğundur. Mahalledeki hurdacılar, evlerden ve iş yerlerinden çıkan metal hurdaları satın alarak geri dönüşüm zincirine kazandırır. Topağacı sakinleri ellerindeki hurda demir, bakır, alüminyum parçalarını hurdacılara satabilir. Hurda satışı genellikle telefonla anlaşılarak yapılır; hurdacı, adresinize gelerek hurdaları tartar ve güncel piyasa fiyatı üzerinden nakit ödeme yapar. Birçok hurdacı 7/24 çalışarak acil hurda taleplerini de karşılayabilir. Hurdacılar hurda toplama kamyonetleriyle sokaklara kadar hizmet verir; ağır hurdaları kaldırmak için vincin yardımıyla yükleme yapar veya taşımayı uygun bölümlere ayırır. Bu faaliyetler Topağacı ekonomisine küçük ama süreklilik sağlayan bir gelir akışı kazandırır.
Mahallede faaliyet gösteren bazı hurdacılar, geri dönüşüm ve çevreye duyarlı hizmet sunmayı öncelik haline getirir. Örneğin Hurdacıburada gibi platformlar, Topağacı mahallesindeki hurdacıların mobil hizmetlerini listeleyerek kolay erişim sağlamaktadır. Bu sayede hurdacılara ulaşım hızlı olur ve mahallede biriken metal atıklar da ekonomik değere dönüştürülür. Hurdacılık hizmetinde lisanslı işletmeler görev yapar; Ümraniye Belediyesi hurdacıların gerekli çevre izinlerine sahip olmasını denetler. Böylece Topağacı’nda faaliyet gösteren hurdacılar yasal mevzuata uygun çalışır ve güvenilir hizmet sunar.
Hurda metallerin geri dönüşümü, doğal kaynak tüketimini azaltarak çevre korumaya katkı sağlar. Topağacı’nda toplanan hurda demirler demir-çelik fabrikalarına, bakır hurdaları bakır üretim tesislerine gönderilerek yeniden işlenir. Böylece yeni madencilik faaliyetlerinden kaynaklanan çevresel tahribat ve enerji tüketimi düşer. Uzmanlar hurdacılığın sürdürülebilir kalkınma açısından kritik öneme sahip olduğunu belirtmektedir. Hurda malzemelerin yeniden kullanımı, su ve toprak kirliliğinin azaltılmasına yardımcı olur. Örneğin hurda alüminyumun geri kazanımı, aynı miktardaki yeni alüminyumdan çok daha az enerji gerektirir. Topağacı’nda metal atıkların düzenli toplanması sayesinde çevre bilinci artar, kirlilik önlenir. Hurda metallerin tekrar işlenmesi demir cevheri madenciliğinin ve yeni metal üretiminin çevresel etkilerini azaltır. Topağacı gibi yoğun yerleşim bölgelerinde hurdacılık, atık yönetimini destekleyerek çevre korumasına katkıda bulunur.
Hurdacılıkta Güvenlik ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Hurdacılık, zorlu ve dikkat gerektiren bir iştir. Hurda toplama sırasında kesici kenarlarla, paslı yüzeylerle ve ağır yüklerle karşılaşılır. Bu nedenle hurdacılar, iş güvenliği ekipmanlarını kullanmalıdır. Eldiven, gözlük, maske, dayanıklı iş ayakkabısı ve kask gibi koruyucu donanım kullanmak, yaralanma riskini büyük ölçüde azaltır. Hurda yüklerini taşırken ergonomik kurallara uyulması önemlidir; ağırlıklar bel yerine diz kaslarına verilerek kaldırılmalı, vücut dik pozisyonda tutulmalıdır. Zor işlerde vinç, forklift veya paletli araba gibi yardımcı ekipmanlar kullanılabilir. Taşıma sırasında hurda parçaların sıkıca bağlandığından ve dengeli yığıldığından emin olunmalıdır. Araçların üzerinde uyarı işaretleri, ikaz lambaları gibi güvenlik düzenekleri bulunmalı, araçlar yol kenarlarında düzenli şekilde park edilmelidir. Bu önlemler iş kazası riskini ciddi oranda azaltır. Özellikle Topağacı’nın yoğun ve dar sokaklarında çalışan hurdacıların, özellikle çocukların ve yayaların bulunduğu bölgelerde ekstra dikkatli olması gerekir. İş güvenliği kurallarına uyulması hem çalışanların hem de mahalle sakinlerinin sağlığını korur.
Sonuç ve Değerlendirme
Özetle, hurdacılık Topağacı Mahallesi için hem ekonomik hem de çevresel açıdan fayda sağlayan önemli bir faaliyettir. Toplanan hurdalar hem ev sakinlerine ek gelir imkânı sunar hem de atık yönetiminde geri dönüşüm döngüsünü güçlendirir. Mahalle halkı hurda metallerini değerlendirdikçe, doğal kaynak kullanımında ve atık miktarında tasarruf sağlanır. Bu çalışma, hurdacılık sektörünün temel ilkeleri ve Topağacı’na özgü uygulamalar temel alınarak hazırlanmıştır. Bununla birlikte uzmanlar, hurdacılığın gelecekte daha da önemli hale geleceğini belirtmektedir.