Madenler Mahallesi, İstanbul’un Anadolu Yakası’nda Ümraniye ilçesine bağlı bir yerleşim bölgesidir. Yaklaşık 0.92 km²’lik alana sahip bu mahallede 2023 itibariyle 15.597 kişi yaşamaktadır. Madenler, hem konut alanları hem de hafif sanayi atölyelerinin bir arada bulunduğu bir bölge olup çevresinde hurda metal ticareti yapan birçok firma hizmet vermektedir. Bölgede hurdacılık faaliyeti, kullanılmış metal atıkların toplanması ve ekonomiye kazandırılması sürecini ifade eder. Bu süreçte hurdacılar, demir, çelik, bakır, alüminyum, kurşun, çinko gibi metalik hurdaları alarak ayrıştırır ve yeniden işleme gönderir.
Hurda işlemi, kullanım ömrünü tamamlamış metalik malzemelerin toplama, ayrıştırma, işleme ve geri dönüştürme aşamalarını kapsar. Örneğin, çelik konstrüksiyonlar, araç parçaları, kablo bakırları gibi metalik hurda türleri hurdacılara sunulur. Bu malzemeler toplandıktan sonra, manyetik ayırma, kırma ve presleme gibi işlemlerle boyut olarak küçültülür ve yeniden eritilmeye hazır hale getirilir. Hurdacılık faaliyetleri artık yoğun çevre bilinciyle gerçekleştirildiği için sürdürülebilir bir yöntem olarak kabul edilir. Kısacası, hurdacılık “kullanılmayan atık metallerin toplanması, ayrıştırılması ve yeniden dönüştürülmesi” faaliyetidir.
Metal Hurda Türleri
Metalik hurdalar başlıca iki ana grupta toplanır: demirli metaller (demir-çelik) ve demir dışı metaller. Demirli hurdalar; sac, profil, demir-çelik parçalar, döküm demir gibi çelik içerikli malzemelerdir. Demir dışı hurdalar arasında ise bakır, alüminyum, kurşun, çinko, kalay gibi metaller bulunur. Hurda metallerin her biri farklı geri dönüşüm değeri taşır. Örneğin bakır ve alüminyum hurda, demir çeliğe göre piyasa değeri daha yüksektir. Hurdacılar demir, çelik hurdaları genellikle mıknatıs yöntemiyle ayrıştırırken, altın, platin, gümüş gibi değerli metaller ayrı bir kategoride değerlendirilir.
Hurda Çeşitleri:
- Demir-Çelik Hurda: İnşaat demiri, profil, dökme demir gibi malzemeler.
- Bakır Hurda: Elektrik kabloları, tesisat boruları, bakır parçalar.
- Alüminyum Hurda: Menfez, pencere doğraması, alüminyum borular.
- Sarı (Bronz/Bakır Alaşımı): Tesisat armatürleri, eski musluk ve kapı kolları.
- Kurşun, Çinko vb.: Çatı kaplamaları, endüstriyel atık malzemeler.
Bu metal hurdalar, birçok sektörde yeniden hammadde olarak kullanılır. Örneğin hurda çelik yassı veya profiller hâline dönüştürülürken, bakır hurdalar tel ihtiyacını karşılamak üzere erime kazanlarına gönderilir. Dolayısıyla hurdacılık, atık metal endüstrisinin kritik bir parçasıdır.
Hurdacılık Süreci
Hurda toplama ve geri dönüşüm süreci genel olarak şu aşamalardan oluşur:
- Hurda Toplama: Evler, sanayi atölyeleri, inşaatlar ve iş merkezlerinden çeşitli metal hurdalar toplanır.
- Ayrıştırma: Toplanan atıklar türüne göre ayrılır. Mıknatıs, densimetre, görsel muayene gibi yöntemlerle demirli ve demirsiz metaller ayıklanır.
- İşleme: Ayrılan hurdalar, kırma, parçalara ayırma, öğütme, presleme gibi fiziksel işlemlerden geçirilir. Bu aşamada metalin boyut ve kalitesi artırılarak geri dönüşüme hazırlanır.
- Geri Dönüşüm: İşlenen hurdalar, eritilerek veya diğer üretim süreçlerinde yeniden hammadde olarak kullanılır. Örneğin eritme fırınlarında hurda çelik sıvı çeliğe dönüşür.
Her aşama önemlidir: Doğru toplama ve ayrıştırma, geri dönüşüm verimini yükseltir. Bu süreç, kaynak tasarrufu sağlayarak yeni maden çıkarımı ihtiyacını azaltır. Metal hurdalar defalarca tekrar işlenebilir; aslında hurdacılık “zengin, yer üstü madenler” gibi bir kaynak olarak görülür. Bu modelde eski otomobiller, binalar ve fabrikalardan çıkan demirler, geri dönüşüm tesislerinin önemli hammadde kaynağına dönüşür.
Madenler’de Hurdacılık Faaliyetleri
Ümraniye’nin Madenler Mahallesi, İstanbul’un sanayileşmiş bölgelerinden biridir. Bölgedeki hurdacılar, 24 saat hizmet vererek her türlü metal hurdayı kabul etmektedir. Madenler hurdacıları genellikle yerinden alım hizmeti sunar: Müşterinin adresine gelip hurdayı yerinde değerlendirip nakit ödeme yaparlar. Böylece hurdasını elden çıkarmak isteyen inşaat firmaları, atölye sahipleri ve ev halkı, hurdayı kolayca gelir kaynağına çevirebilir.
Madenler hurdacıları, topladıkları hurdayı ayrıştırıp bölgedeki lisanslı geri dönüşüm tesislerine ulaştırır. Türkiye’de hurda metal geri dönüşümüne önem verildiği için bu tesislerde hurdaların çevreci yöntemlerle işlenmesi sağlanır. Madenler’den toplanan hurdalar; Çayırova, İzmit veya Gebze gibi bölgelere gönderilerek yeniden eritilir ve yeni metal ürünleri için hammadde olur. Özetle, Madenler’deki hurdacılar çevreye atık gitmesini engellerken, ekonomiye de ikincil ham madde kazandırmaktadır.
Hurdacılığın Yasal Düzeni ve Güvenlik
Hurdacılık sektörü suç unsurlarına açık bir alan olduğundan, devlet düzenlemeleri önemli rol oynar. Türkiye’de Hurda ve İkinci El Eşya alım-satım faaliyetleri için uyarılar getirilmiştir. Örneğin Kayseri Valiliği tarafından yayınlanan bir genel emir, hurdacıların kimlik bilgisi ve işlem detaylarını kayıt altına almasını zorunlu kılar. Bu düzenlemeye göre hurda satışı yapan kişi ile alan kişinin kimlik adres bilgileri ve malzeme detayları “İkinci El Malzeme Alım Satım Belgesi” ile kaydedilmelidir. Ayrıca hurdacı işletmeleri her hurda alışverişi için envanter kaydı tutmalı, işlem belgelerini saklamalıdır.
Madenler hurdacıları da bu kurallara uyarak faaliyet gösterir. Bu önlemler, çalıntı eşyanın piyasalarda dolaşmasını önlemeye ve haksız rekabetin önüne geçmeye yarar. Hurdacı müşterilerinin yanında sürekli güvenlik kamerası bulundurması, işyerine gelen hurdaların kayda alınması güvenliği artırır. Böylece hem hurdacı hem de hurda sahipleri yasal koruma altında olur.
Çevresel ve Ekonomik Katkılar
Hurdacılık çevre için büyük yarar sağlar. Metal hurdaların geri kazanımı, yeni metal üretimi için gerekli enerjiyi ve doğal kaynağı büyük ölçüde düşürür. Örneğin geri dönüştürülmüş çelik kullanımı, yeni çelik üretiminden çok daha az enerji harcar ve daha az karbon emisyonu oluşturur. Sezerler Metal’in belirttiği gibi hurda dönüşüm tesisleri “zengin, yer üstü madenler” olarak kabul edilebilir; hurda çöp değil, değerli bir sürekli kaynaktır. Hatta hurda otomobil, gemi ve köprü parçalarından elde edilen metaller, yeni hammadde ihtiyacını azaltarak doğayı korur.
Hurdacılık ekonomiye de katkıda bulunur. Hurda toplama ve işleme işleri, istihdam sağlar ve sanayinin hammadde ihtiyacını düşük maliyetle karşılar. Yeniden işlenen metaller, özellikle çeliğin yaklaşık %40’ı dünya çapında hurda kullanılarak üretilir. Türkiye’de de üretilen ham çeliğin yaklaşık %42’si geri dönüştürülmüş metallerden gelmektedir. Bu oranlar, hurdaların ekonomik değerini gösterir. Günlük yaşamda ise örneğin yalnızca Türkiye’de günde 10 milyon civarı teneke ve metal kutu tüketilmekte, bu kutuların geri dönüşümü bile büyük bir potansiyel oluşturmaktadır.
Hurdacılığın Faydaları:
- Doğal Kaynakların Korunması: Mevcut hurdaların geri kazandırılması, yeni cevher madenciliği ihtiyacını azaltır.
- Enerji Tasarrufu: Metal geri dönüşümü, hurda yerine yeni hammaddenin işlenmesiyle kıyaslandığında çok daha az enerji gerektirir.
- Daha Az Karbon Emisyonu: Geri dönüşüm süreci, yeni üretime kıyasla daha az karbon ve zararlı gaz salınımına yol açar.
- Ekonomik Değer: Hurdacılık sektörü, atık metallerden gelir sağlar, yerli sanayiye hammadde temin eder ve istihdam yaratır.
Bu nedenle hurdacılık, hem çevre hem de ekonomi açısından “kazan-kazan” modeli sunan bir faaliyettir.
Güvenli Hurdacılık Önerileri
Madenler’de hurdacılık hizmeti alırken güvenli alışveriş için bazı önlemler alınmalıdır. Alışveriş öncesi hurdacının lisanslı ve kayıt tuttuğundan emin olunmalıdır. Hurda alımında, hurdacı ile birlikte satıcı kimliklerini göstererek resmi belge imzalanmalı ve bu belge mutlaka saklanmalıdır. Ayrıca hurda satışı yapmadan önce parçanın çalıntı olup olmadığını tespit etmek için atık depo veya proje belgeleri kontrol edilmelidir. Madenler hurdacıları genellikle bu prosedürlere uygun çalışır; yine de kullanıcılar fiyat araştırması yaparak güncel hurda fiyatlarını öğrenmeli, nakit ödeme almada fatura veya makbuz talep etmelidir.
Olası tehlikelerden korunmak için hurdacılar ve vatandaşlar şu noktalara dikkat etmelidir:
- Tehlikeli atık (yağlı veya kimyasal bulaşmış metal) satmaktan kaçının; bunun için ayrı atık toplama merkezleri vardır.
- Hurda toplarken koruyucu donanım (eldiven, gözlük) kullanın, ağır malzemeyi kaldırırken yardım alın.
- Araç lastiği, cam gibi geri dönüştürülemeyen malzemeleri hurdacıya bırakmayın; bunlar ilgili belediye toplama sisteminde değerlendirilir.
Bu basit kurallara uyulduğunda, Madenler’de hurda satışı güvenli ve sorunsuz gerçekleşir.