Çakmak Mahallesi’ndeki hurdacılar, şehirdeki atıl metal atıkları toplayıp yeniden hammaddeye dönüştürmek için çalışır. Hurdacılık, tanım itibarıyla kullanım ömrünü tamamlamış metal ve benzeri malzemelerin toplanması, ayrıştırılması ve yeniden üretimde kullanılacak hammaddeye dönüştürülmesi sürecidir. Bu bağlamda metaller, ilk bakışta işe yaramaz atık gibi görünse de gerçekte geri dönüştürülebilen, yeniden kullanılabilen ve yüksek ekonomik değere sahip kaynaklardır. Geri dönüştürülebilen hurdalar, tekrar üretim için hammadde haline getirilebilen metal atıklardır. Bu nedenle hurda metaller çöpe atılmak yerine hurdacılar aracılığıyla toplanıp ekonomiye kazandırılır; geri dönüştürülen hurdaların miktarı her geçen yıl artmaktadır.
Hurda Çeşitleri
Çakmak Hurdacısı başta demir hurdası ve çelik hurdası olmak üzere pek çok hurda metal çeşidiyle ilgilenir. Demirli hurdalar genellikle inşaat demiri, çelik profil, eski çelik mobilya ve otomobil gövdeleri gibi ürünlerden elde edilir. Bu hurdalar mıknatıs yardımıyla kolayca ayrıştırılır. Demirli hurdalar kilogram bazında nispeten düşük fiyata sahiptir, ancak büyük miktarlarda toplandıklarında geri dönüşümüyle ekonomiye ciddi katkı sağlar. Örneğin sanayi atölyeleri ve inşaat sahalarından çıkan hurda demirleri birleştirip çelik üretim tesislerine gönderilir; bu şekilde biriken demirler tekrar kullanıma girer.
Hurda sınıflandırması, hurda ticaretinde önemli bir konudur. Hurdacılar, hurdaları türlerine ve kalite durumlarına göre gruplandırır. Örneğin “DKP hurda” diye adlandırılan hurda yassı saclar ve profiller, düşük karbonlu çelik olduğundan kolay işlenebilir. Buna karşılık daha düşük kalite “karışık hurda” ise tel talaşı veya kalıp demirleri gibi farklı atık karışımlarını ifade eder. Bazı yerel terimler de kullanılır: “Hurda mayın demiri” rastgele şekilli demir hurdaları, “lamine hurda” ise preslenen sac kalıntılarını tanımlar. Paslanmaz çelik hurdası ise farklı karışım içeriğine sahip metal hurdalardır ve ayrık tutulur. Çakmak Hurdacısı, bu farklı hurda demiri kategorilerini bilir ve her birini ayrı değerlendirmeye alır.
Demir dışı hurdalar hurda pazarında daha yüksek değere sahiptir. Bu kategoriye giren başlıca metaller bakır, alüminyum, pirinç, çinko, kalay, kurşun, nikel ve kobalt gibi kıymetli alaşımlardır. Örneğin bakır hurdası, elektrik kabloları, çatı kaplamaları, eski su tesisatı boruları ve mobilya aksamı gibi birçok üründen elde edilir; hurdacılık sektörünün en değerli hurdalarındandır. Elektrik kablolarındaki yalıtım plastiği soyulduğunda elde edilen bakır tel hurdası, hurda pazarında “ham bakır” olarak adlandırılır. Kablolar tamamen soyulmuş “soya bakır hurdası” ise doğrudan yüksek fiyata işlenmeden değerlendirilebilir. Alüminyum hurdası ise içecek kutuları, otomobil jantları, pencere doğrama profilleri ve beyaz eşya parçalarından sağlanır. Örneğin içecek kutusu ve folyo hurdası, eritildiğinde yeniden kutu ve ambalaj üretiminde kullanılır.
Yüksek değerli hurdalar arasında altın, gümüş gibi değerli metaller ile bazı özel alaşımlar sayılabilir. Ancak Çakmak Hurdacısı genelde bu tür atıklarla ilgilenmez. Bu yazıda öncelikli olarak döküm demiri, karbon çeliği, bakır, alüminyum gibi yaygın metal hurdaları üzerinde durulacaktır. Akü, elektrikli motor veya beyaz eşya hurdaları gibi atıklar bu kapsamın dışındadır ve ayrı lisanslı süreçlerde işlenir.
Çakmak ve Ümraniye’de Hurdacılık
İstanbul, Türkiye’nin en kalabalık şehri olarak sanayi, inşaat ve ticaretin merkezidir. Şehrin sürekli büyüyen altyapı projeleri ve sanayi tesisleri her gün tonlarca metal atığı ortaya çıkarır. İstanbul’daki bu atıklar hurdacılık sektörünü canlı tutar; Atakan Madencilik’e göre şehrin dinamik yapısı, hurda sektörüne giderek artan bir ekonomik değer kazandırmaktadır. Ümraniye ilçesi de büyük sanayi kuruluşları, iş merkezleri ve yoğun konut bölgeleriyle İstanbul’un hızla gelişen semtlerindendir. Bu yüzden günlük olarak çok miktarda hurda ortaya çıkar.
Çakmak Mahallesi, Ümraniye sınırları içinde yer alan hızla gelişen bir yerleşim alanıdır. Mahallede faaliyet gösteren hurdacılar, fabrika ve atölye atıklarını, inşaat sahalarından çıkan metal artıklarını ve çevredeki iş yerlerinin hurdalarını toplar. Çakmak Hurdacısı’na göre bölgede toplanan hurdalar demirli ve demir dışı olarak ayrılır ve her hurda türü uygun biçimde işleme gönderilir. Çakmak Mahallesi’nde hurdacılık faaliyetinin yaygın olması, hem çevrenin korunmasını sağlar hem de bölge ekonomisine katkı sunar. Hurdacılar ve mahalle sakinleri arasında güven üzerine kurulan ilişkilerle, hurda satışı basit bir hizmetten öteye geçer.
Ümraniye genelinde olduğu gibi Çakmak Mahallesi’nde de hurdacılık faaliyetleri açık alanlardaki sahalarda veya hurda alım merkezlerinde yürütülür. Bu tesislerde vinçler, konteynerler ve kamyonlar hurda yığınlarını toplar. Toplanan hurdalar öncelikle türlerine göre ayrıştırılır; mıknatıs kullanılarak demirli hurdalar çekilirken, demir dışı metaller (bakır, alüminyum vb.) elle veya özel cihazlarla belirlenir. Her hurda türü kendi konteynerine alındıktan sonra elektronik kantarlarla kilogram cinsinden tartılır. Bu şekilde ayrıştırılan hurdalar doğru fiyatlandırma için sınıflandırılır.
Mahallede hurdacılar sabahın erken saatlerinden itibaren çalışmaya başlar. Pek çok hurdacı mahallede dolaşarak veya telefonla gelen taleplere göre adresten hurda toplar. Çakmak Hurdacısı gibi işletmeler, müşterinin talebine göre kamyonet veya büyük kamyon göndererek hurdayı yerinden alır. Ayrıca esnaf veya site yönetimleri düzenli dönemlerde atıl metal birikimini hurdacılara bildirir; zaman zaman belediyeyle koordineli hurda toplama günleri düzenlenir. Örneğin “Geri Dönüşüm Günleri” kapsamında Çakmak Mahallesi sakinleri hurdalarını belirlenen noktalara bırakır, lisanslı hurdacılar bu atıkları teslim alıp kayıt altına alır. Böylece toplanan metal atıklar kayıt dışı kalmayıp resmi geri dönüşüm zincirine dahil olur.
Hurdacının Çalışma Süreci ve Hizmetleri
Çakmak Hurdacısı, hurdaları toplama ve işleme konusunda kapsamlı hizmetler sunar. Küçük hacimli hurda alımları için kamyonet veya küçük kamyonet, büyük miktarlarda hurda alımlarında ise kamyon veya tır araç desteği sağlar. Müşteri hurdasını satmayı teklif ettiğinde hurdacı, hurda miktarını ve türünü değerlendirerek kilogram başına bir fiyat teklifi sunar. Örneğin saf bakır hurdası için bakırın o günkü piyasadaki kilograma birim fiyatı üzerinden teklif yapılır. Müşteri teklifi kabul ederse hurda toplama işlemi başlatılır. Hurda adresten toplanıp hurdacıya getirilene kadar ölçülmez; tartım işlemi tesis alanında, kontrollü şartlarda yapılır.
- Hurda Toplama: Çakmak Hurdacısı, hurda miktarı ve türüne göre ücretsiz araç göndererek hurdayı adresten alır. Toplama genellikle hurdacı ve müşteri arasında kararlaştırılan zamanda gerçekleştirilir. Araç, hurdaları toplarken herhangi bir hasara neden olmamak için özenle hareket eder.
- Hurdaların Ayrıştırılması ve Tartımı: Toplanan hurda tesise getirildikten sonra mıknatıs, metal analiz cihazı veya elle bir ayrıştırma işlemine tabi tutulur. Örneğin mıknatıs yardımıyla demirli hurdalar çekilirken, bakır ve alüminyum hurda türleri elle veya cihazla ayırt edilir. Ayrıştırılan metaller özel kantarlarla kilogram cinsinden tartılır. Bu ağırlık, fatura düzenlenirken esas alınır ve fiyat hesaplamasının temelini oluşturur. Tartım sonucunda çıkan net miktar üzerinden ödeme yapılır.
- Ödeme ve Faturalandırma: Hurdacılıkta ödeme genellikle kilogram başına belirlenen net fiyat üzerinden yapılır. Tartım sonucu belirlenen miktar için kilogram fiyatı ile çarpılarak ödeme tutarı hesaplanır. Bu tutar nakit veya banka havalesi ile müşteriye ödenir. Türkiye’de hurdacılıkta faturalandırma zorunludur; her alım-satım işlemi faturalı olarak kayıt altına alınır. Böylece hem hurdacının hem de satıcının hukuki güvenliği sağlanır. Çakmak Hurdacısı, satış işlemi sonunda müşteriye detaylı bir fatura sunar.
- Resmi Belgeler ve Lisanslar: Çakmak Hurdacısı ve bağlı geri dönüşüm tesisleri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan alınan “Atık Yönetimi Belgesi” ve “Çevre İzin ve Lisans Belgesi” gibi izinlerle çalışır. Bu belgeler, hurdacılık faaliyetlerinin çevre mevzuatına uygun olduğunu garantiler. Lisanslı hurdacılar, işlem kayıtlarını da Atık Yönetim Sistemi (AYKOME) üzerinden bildirir. Bu sayede hurdacılık sürecinin her aşaması resmi olarak izlenir ve denetlenir.
- Hurda Alım Teklifi: Müşteri hurdasını satmadan önce hurdacı, hurda miktarı, türü ve piyasa koşullarını değerlendirerek kilogram başına bir ön fiyat teklifi sunar. Örneğin bakır hurdasında hurdadaki izolasyon miktarı, bakırın saflığı ve soyuş durumuna göre fiyat düşebilir veya yükselebilir. Teklifte hurda cinsine göre farklı birim fiyatlar uygulanır; saf metaller genellikle daha yüksek, karışık hurdalar ise daha düşük birim fiyatla satın alınır. Müşteri teklifi kabul ettiğinde hurda toplama süreci başlatılır, eğer reddederse teklif yenilenir veya işlem sonlandırılır.
Hurda Fiyatlandırması
Hurda fiyatları metalin cinsine, kalitesine ve miktarına göre değişkenlik gösterir. Hurdacılar her metal türü için kilogram başına birim fiyat belirler ve bu fiyatlar günlük piyasa koşullarına göre güncellenir. Örneğin Aralık 2025 itibarıyla bir geri dönüşüm şirketinin fiyat listesine göre soyma bakır hurdası yaklaşık 460–470 TL/kg seviyesindedir. Aynı listede karbon çelik hurdasının fiyatı 10–13 TL/kg civarında gösterilmiştir. Alüminyum hurdası ise genellikle 60–100 TL/kg aralığında işlem görmektedir. Hurda fiyatları genellikle kilogram üzerinden hesaplanır ve ödemeler bu birim fiyatlara göre yapılır.
Hurda fiyatları aynı zamanda küresel emtia piyasalarına göre dalgalanır. Örneğin dünya bakır ve alüminyum piyasasındaki fiyat artışları hurdacılara daha yüksek fiyat yansıtır. Kalite de fiyatı etkiler: paslanmaz çelik hurdası, karbon çeliği hurdasından daha değerlidir. Hurda ürünlerin temiz ve ayrıştırılmış olması da fiyatı yukarı çeker; içindeki plastik, yağ veya diğer yabancı maddeler ayrılmış hurdalar, karışık hurdaya göre daha yüksek fiyata alıcı bulur. Örneğin kabloları tamamen soyulmuş bakır teller (“soya bakır”) hurda bakıra göre daha yüksek fiyata değerlendirilir.
Hurda fiyat listeleri genellikle çevrimiçi olarak yayınlanır. Büyük hurda alım-satım şirketleri günlük güncel fiyatlarını web sitelerinde paylaşır. Çakmak Hurdacısı da müşterilerine fiyat sunarken bu listeleri referans alır; böylece aynı gün içinde yapılan tekliflerde tutarlılık sağlanır. Fiyatlandırma sürecinde KDV veya nakliye ücreti genellikle hurda fiyatına dahil edilmez; hurdanın evden alınması gibi ek hizmetlerde ise ayrı bir ücretlendirme yapılabilir.
Hurda Metallerin İşlenmesi
Hurda metaller toplandıktan sonra geri dönüşüm tesislerine taşınır ve çeşitli işlemlerden geçirilir. İlk aşamada hurda metaller fiziksel olarak ayrıştırılır, temizlenir ve gerekirse parçalanır. Örneğin hurda otomobiller büyük preslerle ezilerek parçalarına ayrılır; bu aşamada mıknatıslar, tarama bantları ve optik sensörler kullanılarak metaller türlerine göre ayrılır. Ardından hurdalar eritme işlemine hazırlanır: demirli hurdalar güçlü elektrik ark ocaklarında yaklaşık 1500 °C civarında eritilir.
Eritme işlemi sonrası sıvı metal kalıp ve külçe haline getirilir. Çelik üreten fabrikalarda eritilen demir hurdalar yeni çelik ürünlerinin hammaddesi olarak kullanılır. Örneğin hurda çelik, elektrik ark ocaklarında sıvı çeliğe dönüştürülür ve bu çelik gemi yapımı, otomotiv parçası veya inşaat demiri olarak yeniden üretilebilir. Alüminyum hurdası eritildikten sonra döküm kalıplarına dökülerek külçe haline getirilir; bu külçeler otomotiv, ambalaj ve inşaat sektörlerinde kullanılır. Hurda bakır ise rafinasyon tesislerinde elektrolitik işlemlerle saf bakıra dönüştürülür. Tüm bu işlemler geri dönüşüm tesislerinde uzman mühendisler ve operatörler gözetiminde gerçekleştirilir.
Bu işlemler sırasında çevre koruyucu önlemler de alınır. Eritme sırasında ortaya çıkan duman ve gazlar filtre sistemleriyle arıtılır. Toz halindeki metal artıkları ve cüruf, yeniden ergitilerek değerli metallerin kaybını önler. Geri dönüşüm tesislerinde proses ısı geri kazanımı teknikleri kullanılabilir; böylece hurda metal eritme işlemlerinin enerji verimliliği artırılır. Bu tedbirler, hurdaların tekrar işlenmesi sürecinin çevre etkisini azaltır ve verimliliğini yükseltir.
Çevresel ve Ekonomik Katkılar
Hurdacılık, çevre ve ekonomi açısından çok önemli katkılar sağlar. Geri dönüşüm süreciyle doğal kaynakların tüketimi azalır ve enerji tüketiminde tasarruf elde edilir. Örneğin alüminyum hurdasının yeniden işlenmesi, aynı miktarda yeni alüminyum üretimine kıyasla yaklaşık %90 enerji tasarrufu sağlar. Bu şekilde sera gazı salınımı düşer ve ekosistemler üzerindeki baskı azalır. Ayrıca hurda metallerin yeniden işlenmesi su ve toprak kirliliğini de azaltır; eski madencilik faaliyetlerine kıyasla hurdacılık daha az kirletici atık üretir. Hurdacılık aynı zamanda şehirlerin temiz kalmasına yardımcı olur: sokaklarda veya su kanallarında biriken hurda malzeme toplanıp değerlendirilir, böylece çevrede atık birikimi ve kirlilik riski en aza iner.
Hurda geri dönüşümünün somut faydalarından bazıları şunlardır:
- Doğal Kaynakların Korunması: Geri dönüşüm, maden çıkarımını azaltarak doğal kaynakların korunmasına yardımcı olur. Geri dönüştürülen atıklar petrol, kömür, doğal gaz gibi kaynaklardan sonra yedinci önemli kaynak olarak kabul edilir. Enerji ve hammadde tasarrufu sayesinde ekosistem üzerindeki yük azalır.
- Enerji Tasarrufu: Hurda metallerin yeniden işlenmesi yüksek oranda enerji tasarrufu sağlar. Örneğin, hammadde kaynağı olan boksit madeninden alüminyum üretmeye kıyasla hurda alüminyum üretimi yaklaşık %90 daha az enerji gerektirir. Bu enerji tasarrufu, karbon salınımının azaltılmasına ve iklim değişikliğiyle mücadeleye önemli katkı sunar.
- İstihdam Yaratılması: Hurda toplama, ayırma, nakliye ve geri dönüşüm tesislerinde çalışan işçiler sayesinde sektör binlerce kişiye iş imkânı sağlar. Bu durum yerel ekonomiye canlılık getirir. Örneğin hurdaların taşınmasında kamyon şoförleri, ayrıştırma tesislerinde operatörler ve eritme fırınlarında işçiler görev alır. Hurdacılık sektörü Türkiye’de doğrudan ve dolaylı olarak çok sayıda kişiyi istihdam etmektedir.
- Döviz ve İthalat Azaltımı: Geri dönüştürülen metaller hammadde ithalatını azaltır ve ihracat yoluyla döviz kazandırır. Böylece cari açığın azalmasına yardımcı olur ve ülke ekonomisine istikrar kazandırır. Örneğin geri dönüşümle elde edilen bakır ve demir hurdaları yurt dışına ihraç edilebilir; bu da döviz girdisi sağlar.
- Çevresel Farkındalık ve Temizlik: Hurda metallerin düzenli toplanması çevre kirliliğini engeller. Sokaklarda hurda kalmadığı için kentin genel görünümü temiz kalır. Toplumsal olarak da hurdacılık, geri dönüşüm bilincini artırır. Okullar, belediyeler ve sivil toplum kuruluşları hurdacılık projeleriyle halka çevre duyarlılığını aşılar. Sonuçta Çakmak Mahallesi sakinleri geri dönüşüm konusunda bilinçlenir ve hurda toplama-teslim süreçlerine aktif katılır. Bu kapsamdaki atık yönetimi, sürdürülebilir bir gelecek için temel adımlardandır.
Sonuç
Çakmak Hurdacısı tarafından yürütülen hurdacılık faaliyetleri, bölgesel ve küresel hedeflerle uyumlu bir şekilde gerçekleşir. Bu faaliyetler sayesinde hem Çakmak Mahallesi’nde açığa çıkan metal atıklar geri dönüşüme kazandırılır hem de müşterilere ek gelir imkânı sağlanır. Demirli ve demir dışı hurdaların doğru sınıflandırılması, tartılması ve faturalandırılması; resmi izinlerin alınması ve çevre koruma ilkelerine uyum, hurdacılığın güvenilirliğini artırır. Hurdacılık, Çakmak Mahallesi’nde doğal kaynakların korunması ve enerji tasarrufu açısından model bir uygulamadır. Böylece bölge halkı hem ekonomik hem de ekolojik açıdan fayda sağlar; aynı zamanda İstanbul genelinde geri dönüşüm bilincinin yaygınlaşmasına katkı sunar.